• "ಗೋ" ಎಂದರೆ ಗೋವು, "ಕರ್ಣ" ಎಂದರೆ ಕಿವಿ. ಭಗವಂತನು ಇಲ್ಲಿ ಗೋಮಾತೆಯ ಕಿವಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗೋಕರ್ಣ ಎಂಬ ನಾಮವು ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ರುದ್ರಯೋನಿ, ವರుణಾವರ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಒಮ್ಮೆ ರಾವಣನು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೈಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಿಂದ ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ತಂದನು. ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ — “ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಲೆಮೇಲಷ್ಟೇ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು; ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತಲಾಗದು.” ಎಂದು ವರವಿತ್ತನು.  ರಾವಣನು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಲಂಕೆಯ ಕಡೆ ಹೊರಟನು.
  ಇದನ್ನು ನಾರದಮುನಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಇಂದ್ರನು ಚಿಂತಿತನಾದನು. “ರಾವಣನು ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆ ಅವನನ್ನು ಯಾರು ನಾಶಮಾಡಲಾರರು; ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯದು” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಇಂದ್ರನು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
  ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಗಣೇಶನು ಬಾಲಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಮುಂದಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಯ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಗೆ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಲು ರಾವಣನು ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಬಾಲಕನಿಗೆ ನೀಡಿ — “ನಾನು ಬರುವವರೆಗೂ ಹಿಡಿದುಕೋ. ನನಗೆ ಕರೆದರೆ ಬರುವೆನು” ಎಂದನು.
  ಬಾಲಕ (ಗಣಪತಿ) ಹೇಳಿದನು: “ಇದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಭಾರವೆನಿಸಿದರೆ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಆಗ ಬರದಿದ್ದರೆ, ಲಿಂಗವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ.” ರಾವಣನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಗೆ ಹೊರಟುು  
  ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಗಣೇಶನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಕರೆದರೂ, ರಾವಣ ಬಾರದಿದ್ದನು. ಅಂದಮೇಲೆ ಗಣಪತಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
  ಮರಳಿಬಂದ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಳಿಂದಲೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಗೋಮಾತೆಯ ಕಿವಿಯೊಳಗಿನ ಮೇಣ ಕರಗಿದಂತೆ ಲಿಂಗವು ನೆಲದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲಸಿತು.
  ರಾವಣನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಬಾಲಕರನ್ನು ಮೋಸಮಾಡಿದನೆಂದು, ಅವನ ತಲೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆದನು. ಆಗ ಗಣೇಶನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ರಾವಣನನ್ನು ಆಟದ ಚೆಂಡಿನಂತೆ ಎಸೆದು ಬಡಿದನು. ಭೀತನಾದ ರಾವಣನು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದನು.
  ಗಣಪತಿ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಕ್ಕಾಗಿ ನೀನೇ ನಿನ್ನ ತಲೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆ.” ರಾವಣನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ರಕ್ತ ಹರಿದುಬಂದರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಗಣೇಶನು — “ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ತಲೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ  ತಮಗೆ ತಾವೇ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ವರ ನೀಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.
• ಪಂಚಗೋಕರ್ಣಗಳು: 
  ರಾವಣನು ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಅಲಂಕಾರ / ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳು ಪಂಚಗೋಕರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವು: ಮೃದೇಶ್ವರ, ಗುಣವಂತೇಶ್ವರ, ಧಾರೆಶ್ವರ, ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ, ಸೇಜ್ಜೇಶ್ವರ.
• ಭೂಮಾತೆಯ ಕಿವಿಯಿಂದ ರುದ್ರನ ಉದಯ
  ರುದ್ರನು ಸತ್ವಗುಣಸಮೃದ್ಧವಾದ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂದು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸತ್ವ-ರಜೋ -  ತಮೋ  ಮಿಶ್ರಿತ  ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಕೆರಳಿದ ರುದ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿಂದಲೇ ಹೊರಬರಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವನ ರೌದ್ರತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಭೂಮಾದೇವಿ ತಲೆಬಾಗಿದ್ದು, “ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಕಿವಿಯ ಮೂಲಕ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೊರಬನ್ನಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ ದೋಷವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಕಾಪಾಡು” ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದಳು. ರುದ್ರನು ಅವಳ ಕಿವಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದನು. ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಗೋಕರ್ಣ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು, ರುದ್ರಭೂಮಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
• ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರ
  ಒಮ್ಮೆ ಕಾಲಕೇಯ ರಾಕ್ಷಸರನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲೇ ಹಗಲು ಅಡಗಿಕೊಂಡು, ರಾತ್ರಿ ಹೊರಬಂದು ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡ ತೊಡಗಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಸಮುದ್ರಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಋಷಿ ಕುಡಿದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
  ನಂತರ ಸಮುದ್ರದೇವ (ವರುಣ) ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಅಗಸ್ತ್ಯನು — “ನಾನು ಅದನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಹಿಂದಿರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದನು. ನಂತರ ವರುಣನು ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಶಂಕರನು — “ರಾಜಾ ಸಾಗರನ ಸಂತತಿಗಳು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ ಸಮುದ್ರವೂ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ವರವಿತ್ತನು.
  ಇಂದಿಗೂ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಸಾಗರೇಶ್ವರ ಶಿವಲಿಂಗದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಪರಶುರಾಮ
  ಪರಶುರಾಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ. ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರನು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಪರಶು (ಕುಠಾರ)ವನ್ನು ವರವಾಗಿ ಪಡೆದನು. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಪರಶುರಾಮನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
  ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನನು ಬಲಶಾಲಿ ರಾಜ. ಅವನು ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಜಮದಗ್ನಿ ಋಷಿ ಒಪ್ಪದ ಕಾರಣ ಅವನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದನು.
  ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಪರಶುರಾಮನು ರಾಜರನ್ನು ೨೧ ತಲೆಮಾರಿನವರೆಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಶಾಂತವಾಗಲು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದನು. ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಪರಶುವನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆದು, ಅದು ಬೀಳುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ಹೊಸ ನೆಲವು ಹೊರಬಂದಿತು. ಆ ನೆಲವೇ ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸುಚೀಂದ್ರಂವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
  ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮನು ೧೦೮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣವೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳ. (ಇಲ್ಲಿಯೇ ಜಮದಗ್ನೀಶ್ವರ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ.)
• ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಿಮೆ
  ಗೋಕರ್ಣಪುರಾಣ ಅಥವಾ ಗೋಕರ್ಣಖಂಡವು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ೧೧೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ತರಖಂಡ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕಾಳಿದಾಸನು ತನ್ನ ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ತುತಿಗೀತೆ:

गोकर्णं सा महाकाशी विश्वनाथो महाबलः । कोटितीर्थं तत्र गङ्गा समुद्रोऽयं विशिष्यते ॥ १॥ गुब्जामात्राधिकं काश्या गोकर्णमभिधीयते ॥ गोकर्णसदृशं क्षेत्रं नास्ति नास्ति जगत्रये ॥ २॥ सर्वेषां शिवलिङ्गानां सार्वभौमो महाबलः ॥ महावलसमं लिङ्गं न भूतं न भविष्यति ॥ ३ ॥ गङ्गादिसरितो यस्मात् सागरं प्रविशन्ति वै ॥ तस्मात् समुद्रो ह्यधिको गोकर्णे तद्विशिष्यते ॥ ४ ॥ आद्यं पशुपतेः स्थानं दर्शनादेव मुक्तिदं ।॥ यत्र पापोऽपि मनुजः प्राप्नोत्यभयदं पदम् ॥ पश्चिमाम्बुधितीरस्थम् गोकर्णं क्षेत्रमुत्तमम् ॥ महाबलसमं लिङ्गं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके ॥ ६ ॥ पूर्वे मिडेश्वरं लिङ्ग दक्षिणे ह्यघनाशिनी ॥ उत्तरे शाल्मलीगङ्गा पश्चिमे लवणाम्बुधिः ॥ ७ ॥

ಗೋಕರ್ಣಂ ಸಾ ಮಹಾಕಾಶೀ ವಿಶ್ವನಾಥೋ ಮಹಾಬಲಃ . ಕೋಟಿತೀರ್ಥಂ ತತ್ರ ಗಂಗಾ ಸಮುದ್ರೋಽಯಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ .. ೧.. ಗುಬ್ಜಾಮಾತ್ರಾಧಿಕಂ ಕಾಶ್ಯಾ ಗೋಕರ್ಣಮಭಿಧೀಯತೇ .. ಗೋಕರ್ಣಸದೃಶಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ನಾಸ್ತಿ ನಾಸ್ತಿ ಜಗತ್ರಯೇ .. ೨.. ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಿವಲಿಂಗಾನಾಂ ಸಾರ್ವಭೌಮೋ ಮಹಾಬಲಃ .. ಮಹಾವಲಸಮಂ ಲಿಂಗಂ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ .. ೩ .. ಗಂಗಾದಿಸರಿತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸಾಗರಂ ಪ್ರವಿಶಂತಿ ವೈ .. ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದ್ರೋ ಹ್ಯಧಿಕೋ ಗೋಕರ್ಣೇ ತದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ .. ೪ .. ಆದ್ಯಂ ಪಶುಪತೇಃ ಸ್ಥಾನಂ ದರ್ಶನಾದೇವ ಮುಕ್ತಿದಂ ... ಯತ್ರ ಪಾಪೋಽಪಿ ಮನುಜಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಭಯದಂ ಪದಂ .. ಪಶ್ಚಿಮಾಂಬುಧಿತೀರಸ್ಥಂ ಗೋಕರ್ಣಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮುತ್ತಮಂ .. ಮಹಾಬಲಸಮಂ ಲಿಂಗಂ ನಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕೇ .. ೬ .. ಪೂರ್ವೇ ಮಿಡೇಶ್ವರಂ ಲಿಂಗ ದಕ್ಷಿಣೇ ಹ್ಯಘನಾಶಿನೀ .. ಉತ್ತರೇ ಶಾಲ್ಮಲೀಗಂಗಾ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಲವಣಾಂಬುಧಿಃ .. ೭ ..

೧.
ಗೋಕರ್ಣವೇ ಮಹಾಕಾಶಿ, ಮಹಾಬಲನು ವಿಶ್ವನಾಥನು,
ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಸಮೇತ ಗಂಗೆಯು, ಸಮುದ್ರವೂ ಕೂಡಾ ವಿಶೇಷವೇ.
೨.
ಕಾಶಿಗಿಂತಲೂ ಗೋಕರ್ಣ ಮೇಲು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮವಿಲ್ಲ,
ಅನನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ, ಅಮೋಘ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ.
೩.
 ಸಮಸ್ತ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಸಾರ್ವಭೌಮನು,
 ಹಿಂದೆಯೂ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದೆಂದೂ ಅವನಿಗೆ ಸಮರಿಲ್ಲ.
೪.
ಗಂಗಾದಿ ನದೀ ಸಂಗಮ ವಾದ  ಸಮುದ್ರವು ಪವಿತ್ರವು 
ಅಂತಹ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದದು ಗೋಕರ್ಣವು 
೫.
ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಆದಿಮೂರ್ತಿ, ದರ್ಶನಮಾತ್ರಕೆ ಮೋಕ್ಷದಾತ,
ಪಾಪಿಗಳಿಗೂ  ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತರಿಸುವ ತಾರಕನಾದ ಪರೇಶ.
೬.
ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣವು ಉತ್ತಮವಾದದು
ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಲಿಂಗಮೂರ್ತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗಿಲ್ಲ
೭.
ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೀದೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅಘ ನಾಶಿನಿ ನದಿ, 
ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಗಂಗೆಯು , ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವು ಕಾಣಬಹುದು

श्री गोकर्ण क्षेत्रपुराणम्

Thevaram Songs : Patikams : Sambandhar   - 1. என்றுமரி யானயல வர்க் (3.79);                      Appar -     1. சந்திரனுந் தண்புனலுஞ் (6.49); Songs:    Appar -    கால்களாற் பயனென் (4.9.9),   செழுநீர்ப் புனற்கெடில (6.7.5),                                            குற்றாலங் கோகரணம் (6.43.2),                                            தில்லைச் சிற்றம்பலமுஞ் (6.70.1);            Kapiladeva Nayanar  -       பார்கால்வான் நீர்தீப் (11.23.79 & 80) சிவபெருமான் திருவந்தாதி;                    Sekkizhar -       கூற்றுதைத்தார் மகிழ்ந்த (12.28.1027) திருஞானசம்பந்தர் நாயனார் புராணம்,                                            அம் மருங்கு கடந்து (12.21.350) திருநாவுக்கரசு சுவாமிகள் புராணம்.

• ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪರ್ವತರೂಪವಾಗಿ (ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತ) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುವಂತೆ, ಪಾರ್ವತೀ ದೇವಿಯು ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಮಾನಸಸರೋವರ) ತಾನಾಗಿರುವಂತೆ, ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪರ್ವತರೂಪವಾಗಿ (ಶತಶೃಂಗ ಪರ್ವತ) ಮತ್ತು ತಾಮ್ರಗೌರಿ ದೇವಿ ನದೀರೂಪವಾಗಿ (ತಾಮ್ರಗೌರಿ ನದಿ) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
• ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗೋಮುಖಿಯೊಳಗೆ ಅಕ್ಕರೇಕಾಯಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ.
  ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆಚಾರಾನುಸಾರ ಭಕ್ತರು ದೇವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಪುಷ್ಪ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬಹುದು.
• ದೇವಾಲಯವು ಸಮುದ್ರತೀರದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು, ಆ ಸಮುದ್ರತೀರವು "ಓಂಕಾರ" ಆಕೃತಿಯಂತಿದೆ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರದಿಂದ ಸಮುದ್ರತೀರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.
• ಸ್ತಳಪುರಾಣೋಕ್ತ ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರಾಕ್ರಮ

1. ಮೊದಲು ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
2. ನಂತರ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ, ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
3. ಆದಿಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವರ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
4. ಶಸ್ತ್ರೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಗುಹಾತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಗುಹೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
5. ಬಳಿಕ ತಾಮ್ರಗೌರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಶಿಸ್ತಿನಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
6. ನಂತರ ಗೌತಮೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರೇಶ್ವರ, ಕುಬೇರೇಶ್ವರರ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
7. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಹದದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.
8. ಸೂರ್ಯತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
9. ಪಾಪವಿನಾಶಿನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
10. ಸಂವರ್ತತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಂವರ್ತೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
11. ದತ್ತಾತ್ರೇಯತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
12. ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವ್ಯಂಕಟೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
13. ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಳಪುತ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
14. ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಶುಕತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಬೇಕು.
15. ಉನ್ಮಜ್ಜಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಕಪರ್ದಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.
16. ನಂತರ ಕಾಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹರಿಹರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
17. ಮೂರು ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿನಾಯಕನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
18. ಅಗಸ್ತ್ಯತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವರದೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
19. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣ, ನರಸಿಂಹ, ಹನುಮದೀಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
20. ದುರ್ಗಾಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ನಂದಿನಿಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
21. ನಾಗತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ನಾಗೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
22. ನಂತರ ರಾವಣೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಈಶ್ವರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವೇದೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
23. ಗಾಯತ್ರಿತೀರ್ಥ, ಸವಿತ್ರಿತೀರ್ಥ, ಸರಸ್ವತೀತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
24. ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
25. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
26. ಬಳಿಕ ಮಣಿಭದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು.
27. ಪಿತೃಸ್ಥಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪಿತೃಸ್ಥಳೀಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
28. ವಿದ್ಯುತ್ಪಾಪಸ್ಥಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಅಮೃತೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಮಾಡಬೇಕು.
29. ಕೊನೆಗೆ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.

• ಇದಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಯಾತ್ರೆಗಳೂ ಕ್ಷೇತ್ರಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

• ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚತುಷ್ಕೋಣ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ವೃತ್ತಾಕಾರ  ವೇದಿಕೆ ಇದೆ. ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ–ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ  ಅಳವಡಿಕೆಯುಳ್ಳ  ಛಿದ್ರವಿದೆ. ಈ ಶಿಲಾ ವೇದಿಕೆ ಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣದ ಬಿಳಿಯ ಕುಳಿಯೊಳಗೆ, ಅಕ್ಕರೇಕಾಯಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಶಿವಲಿಂಗವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತರು  ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಹಸುವಿನ ಕಿವಿಯ ಆಕಾರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ದಿವ್ಯದರ್ಶನವು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ದ್ವಿಭುಜ ವಿನಾಯಕನ ವಿಗ್ರಹ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರುವೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೂದಲರಾಶಿಯುಳ್ಳದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿ ಇಹುದು– ಇದು ಗಜಮುಖದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಳಿ ರಾವಣನು ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತು ಎಂದು ಕೇವಲವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಮ್ಮನ ಸನ್ನಿಧಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರಕುಂಡವಿದೆ.
• ಆದಿ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನು ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆಯ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಭೂಗರ್ಭ ಜಲಾಶಯದೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಶಿವಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
• ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಿವಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳೂ, ಋಷಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸಿದ್ದರು. ಕ್ಷೇತ್ರಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ೩೩ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ:

೧. ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ, ೨. ಕಾಮೇಶ, ೩. ಸಂವರ್ತ, ೪. ಕಲಂಕಳ, ೫. ಸನತ್ಕುಮಾರ, ೬. ಕೌಮಾರ, ೭. ಕೌವೇರ್ಯ, ೮. ಸೂರ್ಯನಾಯಕ, ೯. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ೧೦. ಧರ್ಮಶಿಖ, ೧೧. ಶಾಸ್ತ್ರ, ೧೨. ವೇದೇಶ್ವರ, ೧೩. ರಸಲಿಂಗ, ೧೪. ನಾಗಲಿಂಗ, ೧೫. ಸಾವಿತ್ರ, ೧೬. ವಾರುಣ, ೧೭. ಕೌಶಿಕ, ೧೮. ಕಾಮದಹನ, ೧೯. ನಾದೇಶ್ವರ, ೨೦. ಭಾರದ್ವಾಜ, ೨೧. ಭೌಮ, ೨೨. ಸೌಮಿತ್ರ, ೨೩. ಗಣೇಶ್ವರ, ೨೪. ಅಗಸ್ತ್ಯ, ೨೫. ನಾರದೀಯ, ೨೬. ಸೌಪರ್ಣ, ೨೭. ವಿಹಾಯಸ, ೨೮. ಮಾಹೇಂದ್ರ, ೨೯. ಮಧುಪರ್ಕ, ೩೦. ನಾರಾಯಣ, ೩೧. ಸ್ಥಾನೇಶ್ವರ, ೩೨. ಪಂಚಭೂತ, ೩೩. ಮಹಾಬಲ

• ಈ ದೇವಾಲಯದೊಳಗಿನ ಗೋಗರ್ಭ ಗುಹೆ ಕೂಡಾ ದರ್ಶನೀಯವಾಗಿದೆ.
• ಭಕ್ತರು ಮೊದಲು ಕೋಟಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ನಂತರ ಸಮುದ್ರಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿಂಡತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
• ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪಿಶಾಚಮೋಕ್ಷ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ಪೌರ್ಣಿಮೆಯಂದು ತಾಮ್ರಗೌರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದೋಷ ನಿವಾರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ.
• ಕಾರ್ತಿಕ ಪೌರ್ಣಿಮೆಯಂದು ತ್ರಿಪುರದಹನೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರತಿ ೪೦ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆತ್ಮಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೀಠವನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೂಜೆಮಾಡಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೯ ದಿನಗಳ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂಜೆ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರರ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಗಂಗಾವಳ್ಳಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
• ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೮ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.
• ಕದಂಬರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1256 (ಶಕ 1178) 
  • ಕದಂಬ ರಾಜ **ವೀರ ಕಾವದೇವರಾಸ (ಕಾಮದೇವ)**ರಿಂದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಗೋತ್ರದ ಆಹಿತಾಗ್ನಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ತೆರಿಗೆಮುಕ್ತ ಭೂದಾನ.
  • ಇದೇ ವೇಳೆ ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಸಮೀಪದ ಕಾಮೇಶ್ವರ ಮಠ ನಿರ್ಮಾಣ; ರಾಜನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದಾನ.
  • ಧಾರೆಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಠ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ರಾಜನ ಗುರು ಪುರಷೋತ್ತಮಪುರಿ ಶ್ರೀಪಾದರಿಗೆ ದಾನ.
• ವಿಜಯನಗರರು 14, 15ನೇ ಶತಮಾನ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1330–1500)
  • ವಿಜಯನಗರ ಬುಕ್ಕರಾಯನ ಶಾಸನ.
  • ಹರಿಹರರಾಯನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಧರ್ಮಶಾಲೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ದಾನ.
  • ಶಕ 1315 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1393) – ಹರಿಹರ ಮಹಾರಾಯ ಕಾಲ; ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಉದಯಿಯಾರ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅನ್ನಸತ್ರಕ್ಕೆ ಶೆಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ದಾನ.
  • ಶಕ 1326 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1404) – ವೀರಪ್ರತಾಪ ಹರಿಹರ ಮಹಾರಾಯ ಕಾಲ; ಗೋವಾದ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಇಚ್ಚಪ್ಪ ವಾಡೇಯರಿಂದ ಆದಿತ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಸರ್ವಜ್ಞ ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಗೆ ಹೆಪ್ಪಾರೂವನಟ್ಟಕಾರ ಗ್ರಾಮ ದಾನ.
  • ಶಕ 1339 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1417) – ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಪಂಗರಾಸ ವೋಡೆಯರ ಪುತ್ರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ; ಧರ್ಮಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿದಾನ.
  • 14ನೇ ಶತಮಾನ – ಮಾದರಾಸ ವೋಡೆಯರಿಂದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ–ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಮ ದಾನ.
  • 14ನೇ ಶತಮಾನ – ಬುಕ್ಕರಾಯನ ಆದೇಶ; ಬಸವಯ್ಯ ಧನಾಯಕನು  ಪರಮಹಂಸ ಪರಿವ್ರಾಜಕಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀ ವೇದಸಾಗರ  ಶ್ರೀಪಾದರಿಗೆ ವೇದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಿತ್ಯ ನಿವೇದನ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ದೀಪಾರಾಧನೆಗಾಗಿ ಹೂಪ್ಪನಕೆರೆಯ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ದಾನ.
  • ಶಕ 1475 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1553) – ವಿಜಯನಗರ ಸದಾಶಿವರಾಯ ಕಾಲ; ಪಟ್ಟಕಲ ಗಣಪಣ ಜೋಯಿಷರು ಹಾಗೂ ಇತರರಿಂದ ವೈಶ್ರವಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ.
  • ವಿಜಯನಗರ ಸದಾಶಿವರಾಯನ ಪುತ್ರ ಸಾಲುವ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ವೋಡೆಯರು – ಗೋವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅಷ್ಟಗ್ರಾಮ ದಾನ.
  • ತಾಮ್ರಗೌರಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆ ಶಾಸನ – ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಂಜುನಾಯಕರು ಹೋಸೂರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಾಬಲ ಲಿಂಗ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಸತ್ರದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ದಾನ; ರಾಘವೇಂದ್ರ ಶ್ರೀಪಾದರಿಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
  • ರಾಣಿ  ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಿ (ವೀರ ಬುಕ್ಕರಾಯನ ಪತ್ನಿ) – ಅನ್ನಸತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ದಾನ (ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ).
  • ರಾಣಿ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ (ವೀರ ಬುಕ್ಕರಾಯನ ಪತ್ನಿ) – ಅನ್ನಸತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾನ.
• ನಾಯಕರು
  • ಶಕ 1608 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1686) – ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕರ ಕಾಲ; ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ದಾನಗಳು.
• 18ನೇ ಶತಮಾನ
  • ಶಕ 1771 (ಕ್ರಿ.ಶ. 1849) – ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶದ ಶಾಸನ; ಹರಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಲಕ್ಷ್ಮಯ್ಯರಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ.
• ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂಟಪ ಶಾಸನ – 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಸುನಾಡಿನ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಾಣ.
• ನಾಲ್ಕು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪತ್ರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕನ್ನಡ ತಾಮ್ರಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1256) – ಕದಂಬ ರಾಜ ವೀರ ಕಾವದೇವರಾಸರಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಗೋತ್ರದ ಮಹೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ತೆರಿಗೆಮುಕ್ತ ದಾನ.

॥श्रीः॥
नमस्तुंग शिरस्तुंग चन्द्रचामर चारवे ।
त्रैलोक्यनगरारम्भ मूलस्तम्भाय शम्भवे ॥
स्वस्ति श्रीमज्जयाभ्युदय नृपशालीवाहनशकवर्ष १३१३ प्रवर्तमान प्रजापति नाम संवत्सरे उत्तरायणे वसन्त ऋतौ वैशाखमासे कृष्णेपक्षे अमायां सौम्य वासरे सूर्योपरागे भार्गव श्वामित्रां‍ऽगिरस :वासिष्ठेभ्यो महद्भ्यो ब्राह्मणेभ्यो श्रीमन्माधवाचार्यैर्दत्त ताम्रलेखन पत्रवर्णन पत्रिका इयम् ॥

इतः पूर्वं श्री मयूरवर्माख्यो राजा यात्रालुः श्री मद्गोकर्ण क्षेत्रमगात् । तत्र तावदाभीराभिः व्याप्तं महाबलं दृष्ट्वा अब्राह्मण्यं मन्वानो व्याकुल चित्तः सन् स्वविषयं प्रत्याजगाम । तदा कतिपयाहस्सु गतेषु ब्राह्मण्याधिष्ठितं पाञ्चालदेशमभिययौ । तत्र साग्निमतो विप्रानाहूय बहुशो द्रव्यवितरेण सन्तोष्य श्रीगोकर्णक्षेत्र निवासाय स्थितये च पर्यालोच्य तैः साकमागत्य तत्र स्थापयां चक्रे । ते वै शत शृंगोपत्यकासु निवसन्तः श्री महाबलेश्वरार्चनं बहुकालं निन्युः । ततश्चोरभीताः पलायनपराः सन्तो ब्रह्मदेशमेवाऽभिसेदुः । पुनस्तदब्राह्मण्यमासीत् । स एव चक्रवर्ती निशम्य छद्मना नैपथ्यान्तरं दधानो झटिति तमेव दक्षिण पांचालदेशमधिगम्य भूसुराणां वास्तुनि पृथक् पृथक् सुवर्णमेकैकं निधाय हायनं निन्ये । किमेतदिति सन्दिग्धास्तमन्वेषमाणाः स्युः । द्वित्रिदिने दृक्पथम् गतो मयूरवर्माऽपि ब्रह्मनिष्ठान् वशीकृत्य चतुर्विंशति संख्याकान् यजनशीलान् समादाय तेष्वष्टौ भार्गव प्रभृति चतुष्टय गोत्र प्रवरान् संगृह्य परिशिष्ट षोडश संस्कार युतेभ्यः महतः अग्रहार प्रवृत्ति प्रदानेन दक्षिण प्रान्तदेशे स्थापयित्वा पुनः पूर्ववत् गोकर्णे स्थापयांचक्रे । मुहुर्मुहुः क्षेत्रं हित्वा स्वदेशगतान् तान् देशीय वेष भाषाभ्यां च विनिमय्य तेभ्यो वृत्तिस्वाम्यं अदात् । वृत्तिस्तु- श्रीताम्रगौरीसमेतश्रीमन्महाबलेश्वरस्य त्रिषवणेषु महापूजोपचारं अग्रिम मान्यत्वं च भार्गव गोत्रोद्भवाय सर्वतन्त्रस्वतन्त्रत्वं,नियन्तृत्वं च, विश्वामित्र गोत्रोद्भवाय आचार्यत्वं दण्डनेतृत्वं च, अंगीरसगोत्रोद्भवाय समय निर्णेतृत्वं, वासिष्ठगोत्रोद्भवाय श्री सन्निधौ क्षेत्रवाशिनां चातुर्वर्ण्यानां नियोज्य योजकत्वं युष्मानेवाभिसरतु, इत्याज्ञापयित्वाऽगात् । अथ कस्मिंश्चित् समये हुब्बाइकाह्वयेन केनचित्सामन्तः चाण्डालेन बीबत्सवो भूत्वा भ्रष्टयाजनपरा निर्गत्य श्रीभट्टभास्कर पण्डित धुरीणं प्राप्य ते तु स्वोदन्तं व्यजिज्ञपुः- (तत्कथा वर्ण्यते)-नर्मदा दक्षिणस्यां कर्नाटकदेशे तुंगभद्रानदीतीरे पंपानामसरः क्षेत्रं चास्ति अदावस्य विजयानगर इति । तत्र वैदिकमार्गप्रवर्तको बुक्क भूपालः सार्वभौमो बोभवीतिस्म । तत्कुलगुरुः मन्त्री राजकार्य दुरन्धरः माधवाचार्यः यः शास्त्रे लौकिके व्यवहारे च तस्य महती प्रतिष्ठाऽऽसीत् । तस्य जन्म, शा.शके १३००-१३१३? सूक्तकाले साक्षतोदक पूर्वकं मयूर वर्मप्रभृति लोकादित्य शास्त्रानुसारेणैव भुक्क भूपति समक्षं -वृत्तिं ताम्रशासनं च दत्तवान् । स्वयम् श्रीमत्सकल साम्राज्य दुरन्धरेण बुक्कभूपतिसूनोः हरिहरस्य मन्त्रीभूत्वा, अन्ते ऐहिक सुखनिरपेक्षेण माधवाचार्येण अपरस्मिन् वयसि चतुर्थाश्रमः स्वीकृतः । तस्मिन्नाश्रमेऽपि श्रीमद्भगवतः शंकराचार्यस्य शारदापीठे शृंगबेरपुरे तत्पट्टाधिकारमुररीकृत्य शंकराचार्यात् षड्विंशतितमो विद्यारण्यभारतिरासीत् । श्रीमच्छंकराचार्य भगवत्पादपूज्य शंकरानन्दभारति स्थिति समये भट्टभास्कर संज्ञको महापण्डितवर्यः शाक्तोऽभूत् । अथ तान् मिलित्वा श्री भास्करपण्डितवर्योऽपि श्री गॊकर्णमण्डलवासिनां-इक्केरि, बेळगि, सिद्धापुर, (बुधापुर) सोदापुर, मल्लापुरान्तवर्तिनां तद्राजाधिराजप्रभृतिभ्यः सामन्तेभ्यो दापितताम्रसाधनेन संगृहीत श्रीमन्महाबलेश्वर प्रसाद प्रसन्नानां प्रतिवर्षं वर्तमान वर्तिष्यमाण वर्षाशन भूस्वास्थ्यं सर्वकर्मसु बहुमान्यं च दत्तवान् । अद्य प्रभृति अविच्छिन्न सन्तति पारम्पर्य धर्मनिष्ठाः श्री गोकर्णक्षेत्रे आचन्द्रार्कं निवसन्तु । अलं पल्लवितैः अत्र साक्षिणः-आदित्य चन्द्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च ।
अहश्च रात्रिश्च उभेच सन्ध्ये धर्मोऽपि जानाति नरस्य वृत्तम् ॥
॥ श्री रस्तु ॥
इदं- दत्तात्रेयेश्वरस्य पूर्वस्यां द्वादशधनुष्प्रमाणे शिलालेखनमस्ति ॥ शा.शके-१७९५ लब्धमेतत् ॥
॥ शुभमस्तु ॥

• महाबलेशाष्टकम् - वृद्ध नृसिंहभारती विरचितम्